Wczorajsze warsztaty samoobrony dla kobiet w Tarnobrzegu nie były kolejnym wydarzeniem „o technikach”. Były punktem wyjścia do rozmowy o czymś znacznie ważniejszym – o tym, jak naprawdę wygląda przemoc wobec kobiet i dlaczego tak często pozostaje niewidoczna.

Spotkanie w Cross Box – Health & Fitness zgromadziło uczestniczki, które przyszły nie tylko nauczyć się reagować, ale przede wszystkim zrozumieć mechanizmy, które stoją za sytuacjami zagrożenia. Już na początku trener Andrzej Płaza zwrócił uwagę na jedną z kluczowych rzeczy: w zdecydowanej większości przypadków sprawcą nie jest osoba przypadkowa. To ktoś znany. Często ktoś, komu wcześniej ufano. Ten punkt zmienia sposób myślenia o bezpieczeństwie.

Przemoc wobec kobiet – dane, które zmieniają perspektywę

Zjawisko przemocy wobec kobiet nie jest marginalne. Dane pokazują skalę, która wykracza daleko poza pojedyncze przypadki i medialne historie. Jak podaje Polskie Radio Jedynka, powołując się na wypowiedź Urszuli Nowakowskiej z Centrum Praw Kobiet, w Polsce:

• co 40 sekund kobieta doświadcza przemocy,
• około 19% kobiet doświadcza jej ze strony obecnego lub byłego partnera,
• szacunkowo nawet około milion kobiet mierzy się z przemocą.

To jednak tylko fragment obrazu. Dane systemowe, m.in. z procedury „Niebieskiej Karty”, wskazują, że około 74% zgłoszonych ofiar przemocy domowej to kobiety. Jednocześnie badania społeczne sugerują, że nawet 63% kobiet w Polsce mogło doświadczyć przemocy w jakiejś formie w ciągu życia. To pokazuje wyraźnie jedno: oficjalne statystyki są niedoszacowane.

Na poziomie europejskim problem wygląda równie poważnie. Według analiz instytucji unijnych:

• 1 na 3 kobiety w Europie doświadcza przemocy fizycznej lub seksualnej,
• około 1 na 6 doświadcza przemocy seksualnej w dorosłym życiu.

Globalnie skala jest jeszcze bardziej porażająca. Dane ONZ wskazują, że każdego dnia około 140 kobiet i dziewczynek ginie z rąk partnera lub członka rodziny. To ponad 50 tysięcy rocznie. Te liczby nie są abstrakcyjne. One przekładają się na realne historie.

Dlaczego świadomość jest ważniejsza niż technika

Warsztaty nie były nastawione na „naukę walki”. Ich fundamentem była świadomość. Rozumienie schematów, które poprzedzają przemoc, i umiejętność reagowania zanim sytuacja eskaluje. W praktyce oznacza to: rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych, umiejętność stawiania granic, zrozumienie dynamiki relacji przemocowej, reakcję adekwatną do sytuacji, a nie wyuczone „schematy walki”.

To podejście wynika bezpośrednio z danych. Jeśli większość zagrożeń pochodzi z relacji, nie z ulicy, to samo „uczenie się technik” nie wystarcza.

Mechanizmy przemocy – dlaczego tak trudno ją zatrzymać

Jednym z najważniejszych wniosków ze spotkania było zrozumienie, dlaczego przemoc tak często trwa latami. Badania i raporty wskazują kilka kluczowych czynników: uzależnienie ekonomiczne, relacje emocjonalne ze sprawcą, strach przed eskalacją, brak wsparcia systemowego, wstyd i obawa przed oceną społeczną. To dlatego – jak podkreślają eksperci – wiele kobiet nie odchodzi nie dlatego, że „nie chce”, ale dlatego, że realnie nie ma dokąd.

Kontekst społeczny i kulturowy – dlaczego temat wraca

W ostatnich latach temat przemocy wobec kobiet coraz częściej pojawia się w przestrzeni publicznej. Produkcje takie jak film „Dom dobry” pokazują mechanizmy przemocy psychicznej w sposób bezpośredni i trudny do zignorowania.

To nie przypadek. Wzrost świadomości społecznej idzie w parze z większą gotowością do mówienia o problemie. Jednocześnie ujawnia skalę zjawiska, które przez lata było marginalizowane lub ignorowane.

Dlaczego takie warsztaty mają sens

Warsztaty samoobrony dla kobiet w Tarnobrzegu nie były rozwiązaniem problemu. Były początkiem. Pierwszym krokiem do: zmiany sposobu myślenia o bezpieczeństwie, zrozumienia realnych zagrożeń,
wyjścia poza stereotyp „atak = obcy napastnik”, budowania świadomości i sprawczości.

To podejście ma znaczenie, bo bezpieczeństwo nie zaczyna się od reakcji. Zaczyna się od rozpoznania sytuacji. Kolejne wydarzenie jest już w przygotowaniu. Informacje dla uczestniczek zostaną przekazane mailowo, a dla nowych osób pojawi się osobne wydarzenie.

FAQ – najważniejsze pytania wokół tematu

Czym jest przemoc wobec kobiet?

Przemoc wobec kobiet to każde działanie – fizyczne, psychiczne, seksualne lub ekonomiczne – które prowadzi do krzywdy, kontroli lub ograniczenia wolności. Może występować zarówno w relacjach prywatnych, jak i w przestrzeni publicznej. Kluczowe jest to, że często ma charakter powtarzalny i systemowy, a nie jednorazowy.

Jakie są statystyki przemocy wobec kobiet w Polsce?

Dane wskazują, że około 19% kobiet doświadcza przemocy ze strony partnera, a nawet 63% może mieć doświadczenie przemocy w swoim życiu. Jednocześnie oficjalne statystyki (np. „Niebieska Karta”) obejmują tylko część przypadków, co oznacza, że rzeczywista skala problemu jest większa.

Jak zachowuje się osoba stosująca przemoc?

Osoby stosujące przemoc często nie są jednoznacznie agresywne od początku. Typowe są mechanizmy kontroli, manipulacji, izolowania ofiary, a także cykle napięcia i „pozornego uspokojenia”. Przemoc rzadko zaczyna się od fizycznej agresji – częściej od presji psychicznej.

Co grozi za przemoc wobec kobiety?

W polskim prawie przemoc domowa, w tym znęcanie się psychiczne lub fizyczne, podlega odpowiedzialności karnej. W zależności od sytuacji może to być kara pozbawienia wolności, zakaz kontaktu czy nakaz opuszczenia miejsca zamieszkania.

Jak działa mózg ofiary przemocy?

Długotrwała przemoc wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego. Ofiara może mieć trudności z podejmowaniem decyzji, odczuwać lęk, a także racjonalizować zachowania sprawcy. To mechanizm adaptacyjny, który pomaga „przetrwać”, ale utrudnia wyjście z sytuacji.

Jakie są rodzaje agresji i przemocy?

Wyróżnia się m.in. przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną oraz ekonomiczną. W praktyce często występują one równocześnie, tworząc system kontroli nad ofiarą.

Ile kobiet ginie z rąk partnera?

Według danych globalnych każdego dnia około 140 kobiet i dziewczynek ginie z rąk partnera lub członka rodziny. To pokazuje, że przestrzeń prywatna bywa jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc.

Źródła i opracowania

1. Polskie Radio Program 1 (Jedynka) – wywiad z Urszulą Nowakowską (Centrum Praw Kobiet), artykuł: „Kobiety ofiarami przemocy domowej. Ekspertka: nie odchodzą, bo często nie mają dokąd”, 2024.
   → wykorzystane dane: częstotliwość przemocy (co 40 sekund), odsetek kobiet doświadczających przemocy partnerskiej.
   https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/3604863,Kobiety-ofiarami-przemocy-domowej-Ekspertka-nie-odchodza-bo-czesto-nie-maja-dokad
2. Centrum Praw Kobiet – materiały eksperckie i opracowania dot. przemocy w relacjach intymnych
   → wykorzystane: skala zjawiska w Polsce, niedoszacowanie statystyk, mechanizmy pozostawania w relacji przemocowej.
   https://cpk.org.pl/pomagam/stop-przemocy/
3. European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) – raport: Violence against women: an EU-wide survey, 2014 (aktualizowane analizy)
   → wykorzystane: dane „1 na 3 kobiety w UE doświadcza przemocy”.
   https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/eu-measures-end-violence-against-women/
4. European Institute for Gender Equality (EIGE) / Eurostat – zestawienia statystyczne dot. przemocy wobec kobiet w UE
   → wykorzystane: dane dotyczące przemocy seksualnej i przemocy w relacjach domowych.
5. UN Women / UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime) – raport: Global Study on Homicide: Gender-related killing of women and girls, 2023
   → wykorzystane: dane o ~140 kobietach dziennie ginących z rąk partnera lub członka rodziny.
6. Amnesty International – raport: Przemoc wobec kobiet w rodzinie i relacjach intymnych, opracowanie eksperckie
   → wykorzystane: charakterystyka przemocy systemowej i jej niedoszacowania.
   https://www.amnesty.org.pl/wp-content/uploads/2016/02/przemoc_wobec_kobiet_w_rodzinie_i_relacjach_intymnych_2006.pdf
7. Niebieska Linia / procedura „Niebieskiej Karty” – dane statystyczne dot. przemocy domowej w Polsce
   → wykorzystane: udział kobiet wśród ofiar (~74%).
   https://www.niebieskalinia.pl/o-zjawisku-przemocy/o-osobach-stosujacych-przemoc
8. Kampania „16 dni przeciw przemocy wobec kobiet” – materiały edukacyjne i raporty społeczne
   → wykorzystane: kontekst społeczny i edukacyjny zjawiska.
   https://kampania16dni.pl/zasoby-edukacyjne/przemoc-podstawowe-informacje/
9. Lubuskie Stowarzyszenie BABA – zestawienie danych statystycznych (opracowanie wtórne na podstawie badań krajowych i międzynarodowych)
   → wykorzystane: dane porównawcze Polska / UE / świat.
10. Film „Dom dobry” (reż. Wojciech Smarzowski) – kontekst kulturowy przedstawienia przemocy psychicznej
    → wykorzystane: odniesienie do narracji społecznej i świadomości problemu.
    https://www.filmweb.pl/film/Dom+dobry-2025-10021613